Showing posts with label Biklish. Show all posts
Showing posts with label Biklish. Show all posts

Friday, October 30, 2020

Ganito Kami Noon, Paano Kayo Ngayon?’

Ngonyan na agang Domingo, kaipuhan mong makapabulog ki Tiyo Ben, sa kataid nindong barbero—kun sa Lunes habo mong mairikán ka ni Chancoco. 

“Arogon mo po an drowing na ini ho.” 

Yaon sa Student Handbook kan Ateneo. 

“Salamat po, Pay. Uni po bayad ko. Kwatro.” Iyo. Ta ini pa kan taon otsenta y otso. 

Kaidto, mayo nin dulagan an burulugan ta nganing makalaog sa eskwelahan. Kun dai ka mabulugan, ma-jug and post ka sa opisina ni Sir Generoso.  O kun dai man pagabihon kamo sa likod kan Module 2. 

Maabot ka sa classroom nindo tapos na an first period ki Delos Trino. Bugok ka na naman sa quiz na itinaó.

Ngonyan na panahon, pag-start kan saimong Google Zoom—pag-alas otso, an mga second-year sa klase mo, garo nagirios pa sana sa higdaan kan mga iniho. 

Long hair na, nakatururban pa, tibaad dai pa ngani nakakalsonsilyo. Dai daa kaya nakakaluwas, pa’no?

Good morning, class. Let’s call the roll.

When I call your name, say present.  Abella… Present, Sir.  Abella, what’s your connection—WiFi? Mobile data? WiFi po, Sir. Kumusta man an signal mo? Ok man po, Sir. 

Abragan… Abragan? Adoracion… Adoracion…? Balanlayos… Balanlayos…Haraen daw an mga estudyanteng ini? 

Si Adoracion po Sir mayo po daang mobile data. Sabi sa Messenger.

Colarina… Here, Sir. Coralde… Present, Sir. Diaz… Yes, Sir. Yaon si Diaz.

Duza… Duza... Duza? O, ta dai ka Noy nagsisimbag , yaon ka baga. Haen na, Noy, an uniporme mo? 

Sorry, Sir. Mayo po. Yaon po kaya ko sa balyong harong. nakikigamit lang po Wifi. Nawalat ko po Sir. Anong plano mo, Noy? Next time, Sir. Sorry po talaga.

Makusogon an boot nindo ta dai mararabraban ni Sir Rolando Saboco. Online, pa’no!

Dai mo mairikan, ta sa screen mo lang magkakahirilingan.

Makukusog na an buot nindang dai magsunod kan palakaw kan eskwelahan—an rason dai makaluwas sa sentro. Dai nanggad makahiro ta haros gabos limitado.

Ano an magiginibo mo, sarong agit-agitan na maestro? 

Bakong sabi kan dekano nindo, intindihon daang gayo an mga ‘aki’ ta mayo kitang grabeng magiginibo:

Dear teachers, the dean said, “the new normal calls for more responsiveness on our part. We do not really know how much our leniency could help them these days.” 

“Nowadays let’s be more patient to our students. Please be considerate.”

OK, Sir.

Sunday, July 01, 2012

Man and dog


Sa The Grey na binidahan ni Liam Neeson ngonyan na 2012, an walong survivor sa nagbagsak na eroplano haling Alaska— kabali an karakter niyang si John Ottway—nagkagaradan man giraray pagkatapos.

Guardia kan sarong oil drill team sa Alaska si John Ottway. An apod niya sa trabahong ini—“job at the end of the world,” kun sain an kairiba niya mga “fugitives, ex-cons, assholes, men unfit for mankind.” Kadaklan kan mga yaraon duman mga pusakal, hinarabuan kawasa sa danyos ninda sa sociedad.

Patapos na an kontrata ni Ottway, pinapauli na siya. Alagad kan solo-solo siya sarong banggi, nagsurat siya sa agom niya, dangan nagprobar siyang maghugot. Kan babadilon niya na an sadiri nin shotgun sa kadikloman kan niyebe, nag-alulong an mga lobo (wolves). Nakulbaan siya kaini. Dai siya nadagos maghugot.

Pauruli na sinda kan kairiba sa drill team; tapos nag-crash an eroplano. Sa gabos na sakay, walo sana sainda an nagkaburuhay. Sa wreckage, an ibang nagkaburuhay naghaharadit nagngungurulngol ta nagkagaradan sa impact an mga pag-iriba ninda. Si Ottway nakaapon sa harayo. Pero pagkagimata niya, hinaranap niya si iba. Nakabalik siya sa binagsakan.

Dinulok niya si Lewenden, sarong kaibahan na nagtuturawis an dugo sa tulak. Naghaharadit na an ibang mga amigo ninda. Nagngunguruyngoy. Hinapot ni Lewenden si Ottway kun ano an nangyayari. Sabi ni Ottway saiya na magagadan na siya. Pinabagol ni Ottway an luong kan lalaki. Kinaulay niya ni kag pighapot kun siisay an saiyang namomotan. Kinaulay niya pa astang dai nagdugay, nautsan na ni.

Dai naghaloy, pinangenotan ni Ottway an grupo. Hinambal niya sa ilang maggibo sinda nin kalayo, nganing dai sinda magkaragadan sa lipot. Magharanap pagkakan dangan magharali sa crash site.

Pagharanap ninda nin mga nagkataradang kakanon sa wreckage sagkod mga bagay na magagamit, nahiling ni Ottway na ginuguyod kan lobo an sarong pasaherong babae, nag-uungol pa ni kan sagpangon kan layas na ayam. Sinaklolohan kuta ni Ottway alagad gadan na an biktima. Dinulak niya an ayam kaya kinaragat siya kaini. Nagkadarangog kan iba kaya nasaklolohan si Ottway. Kinarne kan lobo an tuhod niya pagkatapos.

Sabi ni Ottway na tibaad kuta nin mga wolves an lugar kun saen nag-crash an saindang eroplano. Piggagadan kan mga hayop na ini an mga tawong nararabay sa saindang balwarte. Hambal pa ni John Ottway sa iba, dai man kinakakan kan mga sapat na ini an mga tawo. Kinakaragat man lang ninda, sagkod ginagadan, sabi niya. Sa layas na kadlagan, tibaad mayo sindang ibang madalaganan.

Minaray logod nindang magharali, magparalarakaw maghanap nin rescue ta harayoon an saindang natubragan. Bago sinda naghali sa crash site ta nganing madulagan an mga wolves na nag-atake sainda, nanganam si Hendrick, sarong doctor. Iyo ni an sabi niya, “I feel like we should say something. I feel like with all these bodies all people have died, it doesn’t seem right for us to walk away. “God bless these men. Some of them are friends we could be lying here with them.” Nagtingag siya dangan naghambal, “Thank you for sparing us; and helping us. O, and keep that up, if you can.” Alagad, sa katapusan kan istorya, mayong naginibo an pangadie kan sarong survivor na doctor. Gabos sinda sa dalan nagkagaradan.

Sobra sa kabanga kan pelikula, nagparararalakaw nagparadurulag nagparatarandayag an mga survivor parayo sa mga lobo; alagad bago man ini natapos, saro saro sindang nagkaurubos. Kan saiya nang toka pagbantay pagka enot na banggi, inatake kan lobo si Hernandez pag-ihi kaini. Siya an enot na nagadan sa grupo. Kaya sabi ni Ottway magharali na sinda duman. Pagparalarakaw kan grupo parayo sa crash site, nawalat man si Flannery sa tahaw kan yelo kawasa dai nakayahan an lipot sagkod an halawig na lakaw. Nawalat-walat siya dangan inatake kan mga lobo.

Pag-camping na ninda sa taas kan kabukidan, nahangog sa halangkaw na altitude an negrong si Burke. Sa saindang pigtuytuyan, magdamlag nagparaduros nin makusogon. Pagkaaga, nakua si Burke kan pag-iribang saro nang yeladong bangkay. Si Talget napilay kan makasabit ni sa kahoy pagrulukso ninda pabalyo sa halangkawon na salog. Kan buminagsak na siya sa daga, hiniribunan tulos siya kan mga ayam dangan ginuruyod. Si Diaz napagal na sana man magparalakaw kaya nagpawalat na sa may gilid kan suba.

Sa kadudulag sa naghahapag na mga lobo, naglumpat si Hendrick sa suba tapos nagpaatong sa sulog, nakairarom siya sa dakulang gapo saka duman nalamos. Si Ottway iyo an nakahampang kan alpha male, an pinakahade kan mga wolves sa mismo kaining kuta. Dai na pinahiling an saindang pagdinulak, kan inatake ni Ottway nin kutsilyo an ido. Sa huring ritrato kan pelikula, nakahandusay si Ottway, sagkod an maisog na hadi kan mga ido.

Sa pagdulag kan mga survivor, ginuyod ninda an pamimilosopiya kan kagsurat kan istorya. Linangkaba kan pelikula an konseptong naturalismo na pinadaba kan Pranses na manugsulat na si Emile Zola, sarong pagtubod na an tawo oripon kan saiyang sadiring natura. Mayo nin magigibo an inaapod kan ibang free will, o fighting spirit. Para ki Zola, sagkod sa mga nagsurunod saiya, mayong ibang minapaitok sa buhay kan tawo kundi an saiyang Kalibutan, an gabos-gabos na mga bagay-bagay sa saiyang kinaban. Garo man sana sinabi kaini na mayo nin kapas an kalag na magpapangyari para an tawo maparahay o mabanhaw an saiyang kaugalingon sa katibaadan.

Linangkaba man kan pelikula an vulgarized na konsepto kan survival of the fittest. Sa naturalistang kinaban, an hadi kan kadlagan iyo an layas na ayam. Garo daing kapas an tawong lampas an an isog kan mga hinayupak na mga ayam. Dawa gurano kaisog kan tawong hampangon an saiyang kaiwal niyang ini sa kadlagan, magagadan siya ta magagadan.

Sa climax kan sugilanon, nagprobar si Ottway na tampadan an bagsik kag an isog kan mga lobo. Nagtrayumpo man kuta siya alagad, kawasa an tawo sagkod hayop parehong nagadan, lininaw sa pelikula na nungka madudulagan kan tawo an ungis kan kadlagan, an layas na kabihasnan, kun sain tibaad an hayop, bakong an tawo—an hadi kan kagabsan.


Sinurublian sa Hiligaynon
nakulbaan, nakilaghanan
kag, sagkod
sa ilang, saindang
naghambal, nagsabi
naglumpat, luminukso
manugsulat, parasurat
mabanhaw, masalbar
kaugalingon, sadiri
sugilanon, istorya


Tuesday, April 14, 2009

Paggisa nin Tiniktik With Some Garnish


Gisahon mo an bawang, sibulyas, kamatis;
later, ilaag mo na an perang patos na tiniktik
fresh from the talipapa. Just a pinch of salt lang
ta may asin-dagat pa baga an talaba—iyan an
mapahamot kan saimong obra-kusina pag
nag-alusuos na. La’ganan mo nin two cups of water,
tapos alalay lang an kalayo, low fire lang ba? Takupan
ta nganing dai mag-evaporate an sustansya. Pakala-kagaon
mo ta nganing maluto an tiniktik. Simmer for a while,
mga three minutes or less, depende sa dakul kan seashells.
After that, puwede mo nang ilaag an berdura.
Or kangkong can do. Pero garo awkward siya
kun la’ganan mong pechay o patatas—
bako man kaya ning menudo o pochero.
Dai mo bitsinan tanganing wholesome siya—
maski siisay na bisita, health-conscious o boy scout,
puwedeng maka-free taste. Pag pigluwag mo na
an saimong ginisa and serve it with some
steaming hot rice, in fairness, tibaad
sa dapog puroton an sinasabi nindang fine dining.


Songs of Ourselves

If music is wine for the soul, I suppose I have had my satisfying share of this liquor of life, one that has sustained me all these years. A...